Hayatın sarsılmaz dengesi, aslında iki kadim sütun üzerine kuruludur: Emanet ve Adalet. Hiç durup düşündün mü; sahip olduğunu sandığın bu hayat, titizlikle biriktirdiğin sıfatların, duvarlara astığın o gösterişli diplomalar, oturduğun o geçici koltuklar ve hatta her sabah aynada göz göze geldiğin bu fani beden… Gerçekten senin mi? Yoksa hepsi, bir gün asıl sahibine iade edilmek üzere sana bırakılmış, dokunulması mukaddes birer emanet mi?
Nisâ Suresi’nin 58. ayeti, modern dünyanın hırsları ve bitmek bilmeyen gürültüsü arasında kaybolan ruhlarımıza sarsıcı bir ihtar gibi iner: “Şüphesiz Allah size, emanetleri ehline vermenizi ve insanlar arasında hükmettiğiniz zaman adaletle hükmetmenizi emreder…” Bu hitap sadece bir hukuk kuralı değil; varlığın dengesini koruyan, ihlal edildiğinde ise ruhu dipsiz bir karanlığa ve dinmeyen bir huzursuzluğa sürükleyen kozmik bir yasadır.
Mistik bir sükûnetle kalbine bak; emanet, sadece birine geçici olarak bıraktığın bir eşya değildir. Dağların yüklenmekten korkup kaçtığı, senin ise o cüretkâr “Evet” cevabınla omuzladığı o ağır yük nedir? Sende duran ama sana ait olmayan her şey emanettir. Bakışındaki haya, dilindeki sadakat, kalbindeki merhamet ve elindeki imkân… Bugün dünyadaki en büyük sancı liyakatsizliktir; bir işi ehli olmayana vermek, sadece bir sisteme değil, o işin ruhuna ve hakikatine ihanet etmektir. Eğer bir makamı, bir bilgiyi veya bir sorumluluğu; onun ağırlığını taşıyacak bir karaktere değil de, sadece hırslarına esir olmuş bir “benliğe” teslim ediyorsan, bil ki emanete hıyanet ediyorsun. İnsan en başta kendine emanettir; ruhunu nefsinin karanlık dehlizlerinde heba etmek, kendine karşı işlediğin en büyük cinayettir. Sahi, sen kendi kalbinin emanetini bugün kime, hangi fani hislerine teslim ettin?
Peki ya adalet? Onu sadece mahkeme salonlarının soğuk mermerleri arasında mı arıyorsun? Adaletin felsefi ve mistik kökü, “her şeyi yerli yerine koymaktır.” Güneşin yörüngesinde kalması adalet, toprağın tohuma kucak açması adalettir. Eğer bir duyguyu, bir insanı veya bir hükmü hak etmediği yere koyarsan, kâinatın dengesini bozarsın. Adaletle hükmetmek; sadece bir hâkimin kürsüsündeki tavrı değil, senin bir darda kalana bakışın, bir çalışanın alın terini verişin, hatta kendine biçtiğin değerdir. Karşıdaki insanın gücüne, parasına veya rütbesine göre eğilip bükülen bir hüküm adalet değil, ruhun köleliğidir. Gerçek adalet, kimse görmediğinde de “haklı” olanın elini bırakmamaktır; çünkü adaletin terazisi bir kez sarsıldığında, yıkılan mülk değil, insanın onuru ve hakikatidir.
Sessizliğin içine gizlenmiş olan bu Emanet ve Adalet bilinci, aslında modern insanın en büyük şifasıdır. Bizler, dışarıdaki gürültüyü susturup kalbimizdeki o sessiz mahkemeye kulak verdiğimizde, aslında kimsenin görmediği yerlerde ne kadar dürüst olduğumuzla sınanırız. Adalet, sadece başkasına hak dağıtmak değil; kendi ruhunun hakkını da teslim etmektir. Emaneti korumak ise, sana verilen ömür sermayesini beyhude hırslarla tüketmemektir. Dur ve düşün; bugün kendi ruhunun adaletini sağladın mı? Sana emanet edilen bu nefesi, asıl sahibinin razı olacağı bir güzellikle soludun mu?
Modern insan, kameralar kapandığında veya toplumsal denetim bittiğinde dürüstlüğünü yitirme eğilimindedir. Oysa ayetin sonundaki o ürpertici ve bir o kadar zarif vurgu, bizi bir şuur sıçramasına davet eder: “Allah, hakikaten size ne güzel öğüt veriyor! Şüphesiz Allah, her şeyi hakkıyla işitendir, hakkıyla görendir.” Yalnız kaldığında verdiğin o gizli kararlar, kimse bilmezken koruduğun veya hırpaladığın emanetler, zihninin ücra köşelerinde kurduğun o küçük mahkemeler… Hiçbiri sahipsiz değil. Semî’ ve Basîr olan, senin niyetinin en kuytu köşesindeki o ince sızıyı, o gizli hesabı bile biliyor. Kendini kandırabilirsin, dünyayı aldatabilirsin; ama o mutlak şahitliği asla aşamazsın.
Bu ilahi öğüt bizi bir “Vahdet Toplumu” olmaya, yani tek bir vücudun azaları gibi birbirine emanet olmaya çağırıyor. Öyle bir yaşam hayal et ki; işi en iyi yapanın elinde, kararı en haklı olanın yanında ve her nefes, en büyük Şahit’in huzurunda olduğunun zarafetiyle alınsın. Eğer bu ayetin ruhunu sadece kulağına değil, kalbine indirebilirsek; o içindeki “neyi arıyorum?” sızısı dinecek. Çünkü adaletle hükmedilen ruhlarda korku barınmaz, emanetin korunduğu gönüllerde ise huzur hiç eksik olmaz. Şimdi sor kendine: Sen, sende duran o mukaddes emaneti bugün kime verdin? Ve sen, bugün hükmederken aslında kimi razı ettin? Yolculuk dışarıda değil, tam burada, kalbinin o sessiz ve derin mahkemesinde başlıyor. Allah, hakikaten ne güzel öğüt veriyor!